De bes en kuando historia ta forsa nos pa skohe. Eigenlijk t’asina tur
semper, asta kada minüt di nos bida. Nos eskohonan semper tin
konsekuensia. Sin embargo, tin
biaha sirkunstansianan ta di tal índole ku nos eskohonan tin mas
konsekuensia ku normal, tantu pa nos mes komo pa otronan. Por ehèmpel,
durante segundo guera mundial sirkunstansianan tabata forsa tur hende
pa skohe, sea bo tabata pro Alemania, òf kòntra. Keda neutral kasi
tabata imposibel. Lo no dura hopi pa nos bolbe haña nos den
sirkunstansianan similar.
Yahoo, traidó
Awor nos ta bolbe pasa dor di un temporada asina, ounke
sirkunstansianan ta diferente. Un guera ta andando, pero ta un otro
tipo di guera. Sin embargo, e sirkunstansianan ta bai forsa tur hende
di skohe atrobe.
Tuma komo ehèmpel e kaso di Yahoo. Yahoo a kumpli ku gobièrnu di China,
pasando outoridat Chines informashon konfi denshal over di nan
klientenan. Ta pa e motibu ei diferente hende ta será den prizòn na
China aworaki pa e solo hecho ku nan a skirbi riba internèt ku nan kier
pa China bira un pais demokrátiko ku ta respetá derecho humano. Ta a
base di e informashon ku Yahoo a duna outoridat Chines, e
‘disidentenan’ aki ta será aworaki. Puramente pa motibunan polítiko.
Awor, Yahoo mes kier pa internèt keda liber, ku tur hende por skirbi
loke nan kier. Ta kumbiní nan tambe pa internèt keda liber. Tòg nan a
koperá ku gobièrnu Chines pa yuda arestá disidentenan. Pues Yahoo ta
hipokrito i traidó.
Ta p’esei ‘World Organization for Human Rights’ (‘WOHR’) a hiba un kaso
kòntra Yahoo na Merka, akusando nan di ta kòmplise di violashon di e
derecho humano di ekspreshon liber ku tur hende ta supos di tin. China
no ta respetá e derecho aki. Pero Merka sí, anto Yahoo ta stablesé na
Merka.
Kiko nos tin ku ber?
Yahoo a defendé su mes bisando ku nan simplemente a kumpli ku lei
Chines. Pero ta mas klá ku di dia ku e real eskoho tabata entre
libertat òf represhon. Anto Yahoo a skohe pa represhon. Por ta mashá
bon ku lei Chines ta preskribí ku bo mester traishoná bo kliente, pero
étika (bo konsenshi) ta bisa bo (i mester a bisa Yahoo tambe) ku esei
no por. Yahoo mester a nenga. Nan lo a pèrdè sèn, pero nan lo a mantené
nan honor. Awor nan ta bai pèrdè sèn i nan honor!
Dor ku mundu ta globalisando lo no dura hopi ku nos tur, meskos ku
Yahoo, mester skohe entre libertat òf represhon. Bo kier pa mundu ta
liber i demokrátiko, òf bo kier pa e bira un estado polisial a la
China, òf Cuba, òf Venezuela?

Comments
Be the first to comment, please use the form below.